Hộ kinh doanh quy mô lớn: Khi nào phải tính thuế theo lợi nhuận thay vì doanh thu?

Không phải hộ kinh doanh nào cũng chỉ cần nộp thuế theo tỷ lệ % trên doanh thu. Với hộ có quy mô lớn hơn, pháp luật cho phép — và trong một số trường hợp yêu cầu — chuyển sang cách tính thuế dựa trên lợi nhuận thực tế (doanh thu trừ chi phí). Bài viết giải thích khi nào áp dụng, cần chuẩn bị gì.

1. Hai phương pháp tính thuế TNCN cho hộ kinh doanh

Theo Điều 4 Nghị định 68/2026/NĐ-CP, hộ kinh doanh vượt ngưỡng miễn thuế (1 tỷ đồng/năm) có hai lựa chọn tính thuế TNCN:

• Phương pháp thuế suất nhân doanh thu (phổ biến nhất): áp dụng cho hộ có doanh thu năm trên 1 tỷ đến 3 tỷ đồng. Số thuế = doanh thu × tỷ lệ % theo ngành nghề — đơn giản, không cần theo dõi chi phí.
• Phương pháp thu nhập tính thuế nhân thuế suất: bắt buộc áp dụng cho hộ có doanh thu trên 3 tỷ đồng/năm, hoặc hộ có doanh thu từ 1-3 tỷ nhưng tự nguyện lựa chọn. Thu nhập tính thuế = doanh thu − chi phí liên quan được trừ.

Lưu ý quan trọng: khi đã chọn phương pháp thu nhập tính thuế, hộ kinh doanh phải ổn định phương pháp trong 2 năm liên tục kể từ năm đầu áp dụng (Điều 4 khoản 5.d Nghị định 68/2026/NĐ-CP).

2. Chi phí nào được trừ khi tính theo thu nhập?

Theo Điều 6 Nghị định 68/2026/NĐ-CP, các khoản chi được trừ phải là chi phí thực tế phát sinh, liên quan trực tiếp đến hoạt động kinh doanh, có đủ hóa đơn chứng từ:

• Chi phí nguyên vật liệu, nhiên liệu, hàng hóa dùng cho sản xuất kinh doanh
• Tiền lương, tiền công, bảo hiểm bắt buộc cho người lao động
• Chi phí khấu hao tài sản cố định phục vụ kinh doanh
• Chi phí dịch vụ mua ngoài: điện, nước, điện thoại, vận chuyển, thuê tài sản, sửa chữa
• Chi phí lãi vay vốn kinh doanh (theo lãi suất thực tế với tổ chức tín dụng)

Không được trừ: chi phí không liên quan kinh doanh, không đủ hóa đơn chứng từ, tiền lương/thù lao trả cho chính chủ hộ kinh doanh hoặc thành viên hộ gia đình, tiền phạt vi phạm hành chính, chi phí cho tài sản cá nhân (đất ở, ô tô cá nhân không dùng kinh doanh vận tải).

3. Bảng kê hàng tồn kho — ai phải làm, làm khi nào?

Theo Điều 18 khoản 4 Nghị định 68/2026/NĐ-CP và Mẫu 01/BK-HTK (Thông tư 18/2026/TT-BTC), hộ kinh doanh trong năm 2025 có mức doanh thu từ 3 tỷ đồng trở lên, hoặc từ 2026 lựa chọn nộp thuế TNCN theo phương pháp thu nhập tính thuế, phải:

• Xác định và ghi nhận giá trị hàng tồn kho, máy móc, thiết bị đang phục vụ sản xuất kinh doanh tại thời điểm 31/12/2025 làm căn cứ xác định chi phí được trừ cho năm tính thuế 2026
• Lập Bảng kê theo Mẫu 01/BK-HTK, lưu giữ tại hộ kinh doanh
• Gửi 1 bản cho cơ quan thuế quản lý trực tiếp bằng phương thức điện tử, cùng hồ sơ khai thuế quý I/2026 (chậm nhất 20/4/2026 nếu khai theo tháng)

Lưu ý: việc cơ quan thuế tiếp nhận bảng kê không có giá trị xác nhận hoặc hợp thức hóa nguồn gốc, xuất xứ hàng hóa — hộ kinh doanh vẫn chịu trách nhiệm về tính trung thực, chính xác của thông tin đã kê khai.

4. Nên chọn phương pháp nào?

Phương pháp thuế suất nhân doanh thu đơn giản, phù hợp hộ kinh doanh nhỏ ít chi phí phát sinh có hóa đơn. Phương pháp thu nhập tính thuế có lợi hơn nếu hộ có chi phí lớn, đầy đủ hóa đơn chứng từ — ví dụ hộ kinh doanh sản xuất, có nhiều chi phí nguyên vật liệu, nhân công, nhưng đòi hỏi sổ sách kế toán chỉn chu hơn.

Vì đây là quyết định ảnh hưởng đến nghĩa vụ thuế trong ít nhất 2 năm, hộ kinh doanh nên cân nhắc kỹ hoặc tham khảo ý kiến chuyên gia trước khi lựa chọn.

Bài viết dựa trên Nghị định 68/2026/NĐ-CP, Nghị định 141/2026/NĐ-CP và Thông tư 18/2026/TT-BTC. Nếu bạn đang cân nhắc phương pháp tính thuế phù hợp, liên hệ chúng tôi để được tư vấn cụ thể theo tình hình kinh doanh thực tế.