Quyết toán thuế TNDN là lúc nhiều khoản chi bị loại vì thiếu điều kiện. Bài này gom hơn 30 tình huống hay gặp, đã đối chiếu từng điều khoản với văn bản gốc của Nghị định 320/2025/NĐ-CP, rút từ Sổ tay Thuế doanh nghiệp 2026 của Cục Thuế (tải miễn phí) do Cục Thuế biên soạn. Mỗi dòng ghi rõ điều khoản để bạn tra lại khi cần giải trình.

| Tình huống | Xử lý | Căn cứ |
|---|---|---|
| Chi bằng tiền mặt 6 triệu đồng | Không được trừ. Khoản chi từ 05 triệu đồng trở lên phải thanh toán không dùng tiền mặt. | Điểm c khoản 1 Điều 9 |
| Mua của một người bán nhiều lần trong ngày, mỗi lần 2 triệu (tổng 6 triệu) bằng tiền mặt | Không được trừ. Tổng giá trị mua của một nhà cung cấp trong ngày từ 05 triệu đồng trở lên phải chuyển khoản. | Tiết c1 khoản 1 Điều 9 |
| Khoản chi | Điều kiện để được trừ | Căn cứ |
|---|---|---|
| Chi phí tham gia đấu thầu nhưng không trúng thầu | Được trừ như chi phí hợp lý. | Tiết i1 khoản 2 Điều 9 |
| Nghiên cứu sản phẩm mới không thành công | Có báo cáo nghiên cứu lưu trữ đầy đủ tại doanh nghiệp (hoặc gửi cơ quan quản lý chuyên ngành nếu luật chuyên ngành yêu cầu). | Tiết i2 khoản 2 Điều 9 |
| Tiền thuê đất khu công nghiệp khi chưa sản xuất kinh doanh | Được trừ nếu đất thuê là địa điểm quy hoạch đặt trụ sở hoặc cơ sở sản xuất kinh doanh hợp pháp. | Tiết i3 khoản 2 Điều 9 |
| Khấu hao tài sản cho thuê khi chưa có khách | Được trừ nếu tài sản thuộc quyền sở hữu hoặc sử dụng hợp pháp và phục vụ mục đích kinh doanh lâu dài. | Tiết i4 khoản 2 Điều 9 |
| Chi phí thành lập doanh nghiệp, chi nhánh, địa điểm kinh doanh; chi phí hoàn trả hiện trạng theo hợp đồng trước khi chấm dứt hoạt động | Được trừ. | Tiết i5 khoản 2 Điều 9 |
| Chi phí khôi phục sau khi tạm dừng sản xuất, kinh doanh | Được trừ, nhưng không gồm chi đầu tư xây dựng để hình thành tài sản cố định. | Tiết i5 khoản 2 Điều 9 |
| Marketing, giới thiệu sản phẩm trước khi bán chính thức | Có báo cáo về chủ trương đầu tư sản xuất thử nghiệm hoặc sản xuất thương mại sản phẩm. | Tiết i6 khoản 2 Điều 9 |
| Hủy hàng tồn kho hết hạn, hủy phế liệu phế phẩm | Được trừ giá vốn hàng hủy (trừ phần đã trích lập dự phòng) và chi phí liên quan đến việc hủy; phải lưu đủ hồ sơ để phục vụ thanh tra, kiểm tra. | Tiết i7, i9 khoản 2 Điều 9 |
| Tài trợ giáo dục, y tế, văn hóa, khắc phục thiên tai dịch bệnh, nhà đại đoàn kết, nhà tình nghĩa, địa bàn đặc biệt khó khăn, nghiên cứu khoa học và chuyển đổi số | Được trừ khi đúng đối tượng theo điểm đ. Tài trợ giáo dục, y tế, văn hóa không được là khoản góp vốn, mua cổ phần tại cơ sở nhận tài trợ. Tài trợ cho cá nhân bị thiệt hại thiên tai phải qua cơ quan, tổ chức có chức năng huy động tài trợ. Tài trợ xây hạ tầng vùng đặc biệt khó khăn phải theo đề án được cấp có thẩm quyền phê duyệt. | Điểm đ và các tiết đ1 đến đ7 khoản 2 Điều 9 |
| Khoản chi | Mức trần / điều kiện | Căn cứ |
|---|---|---|
| Phúc lợi trực tiếp cho người lao động (gồm hiếu, hỷ) | Tổng không quá 01 tháng lương bình quân thực tế = quỹ lương thực tế năm ÷ 12 (doanh nghiệp hoạt động dưới 12 tháng chia cho số tháng thực tế). | Điểm d khoản 4 Điều 10 |
| Bảo hiểm nhân thọ, bảo hiểm hưu trí tự nguyện, đóng góp bảo hiểm hưu trí bổ sung cho người lao động | Phần chi vượt 05 triệu đồng/tháng/người không được trừ (chi 6 triệu chỉ được trừ 5 triệu). Phải ghi điều kiện và mức hưởng trong hợp đồng lao động, thỏa ước hoặc quy chế tài chính; và doanh nghiệp đã thực hiện đầy đủ nghĩa vụ bảo hiểm bắt buộc, kể cả không nợ tiền bảo hiểm. Bảo hiểm sức khỏe, tai nạn tự nguyện khác tính vào trần phúc lợi 01 tháng lương. | Điểm d, đ khoản 4 Điều 10 |
| Trang phục bằng tiền | Phần chi bằng tiền vượt 05 triệu đồng/người/năm không được trừ. Chi bằng hiện vật không bị khống chế mức này nhưng phải có hóa đơn, chứng từ. | Điểm đ khoản 8 Điều 10 |
| Tiền lương của giám đốc công ty TNHH một thành viên do một cá nhân làm chủ | Không được trừ. | Điểm d khoản 8 Điều 10 |
| Thù lao thành viên Hội đồng quản trị không trực tiếp điều hành | Không được trừ. | Điểm d khoản 8 Điều 10 |
| Tình huống | Xử lý | Căn cứ |
|---|---|---|
| Lãi vay của doanh nghiệp có giao dịch liên kết | Khống chế theo tỷ lệ EBITDA (theo quy định quản lý thuế về giao dịch liên kết). | Điểm c khoản 4 Điều 10 |
| Lãi vay tương ứng phần vốn điều lệ còn thiếu | Không được trừ theo tiến độ góp vốn ghi trong điều lệ (tối đa trong thời hạn góp vốn theo Luật Doanh nghiệp). Vay nhỏ hơn hoặc bằng vốn còn thiếu: toàn bộ lãi không được trừ. Vay lớn hơn và có nhiều khoản vay: lãi không được trừ = vốn điều lệ thiếu ÷ tổng tiền vay × tổng lãi vay. Chỉ có một khoản vay: = vốn thiếu × lãi suất × thời gian góp thiếu. | Khoản 9 Điều 10 |
| Vay ngoài tổ chức tín dụng | Lãi suất không vượt trần theo Bộ luật Dân sự. | Khoản 10 Điều 10 |
| Tiền chậm nộp thuế, phạt vi phạm hành chính | Không được trừ. | Khoản 2 Điều 10 |
| Thuế GTGT khấu trừ | Không được trừ, trừ 3 trường hợp: GTGT đầu ra của hàng biếu tặng không thu tiền phục vụ sản xuất kinh doanh; GTGT của hàng hóa dịch vụ dùng để tài trợ; GTGT đầu vào phục vụ sản xuất kinh doanh chưa được khấu trừ hết và không được hoàn. | Khoản 12 Điều 10 |
| Thuế TNDN nộp thay nhà thầu nước ngoài; thuế TNCN nộp thay người lao động | Được trừ nếu hợp đồng ghi rõ doanh thu hoặc tiền lương là số thuần (net), không gồm thuế. | Khoản 12 Điều 10 |
Nội dung tóm tắt từ Sổ tay Thuế doanh nghiệp 2026 của Cục Thuế (tải miễn phí) và Nghị định 320/2025/NĐ-CP, chưa bao quát hết điều kiện chi tiết của từng điều khoản. Hãy đối chiếu văn bản gốc tại trang Văn bản pháp luật khi áp dụng.