Kiểm tra, thanh tra thuế thường điều chỉnh nhiều nhất ở các khoản chi phí được trừ khi tính thuế TNDN. Hiểu nguyên tắc chung giúp kế toán tránh bị loại chi phí, truy thu thuế, phạt và tiền chậm nộp.
1. Nguyên tắc để chi phí được trừ
Một khoản chi thường được tính vào chi phí được trừ khi đồng thời thỏa mãn:
- Khoản chi thực tế phát sinh, liên quan đến hoạt động sản xuất kinh doanh.
- Có đủ hóa đơn, chứng từ hợp pháp theo quy định.
- Khoản chi từ 5 triệu đồng trở lên (giá đã gồm thuế GTGT) có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt.
2. Nhóm chi phí dễ bị loại
- Thiếu hoặc sai chứng từ: hóa đơn sai tên, sai mã số thuế, hóa đơn không hợp pháp, thiếu hợp đồng và biên bản nghiệm thu.
- Thanh toán tiền mặt vượt ngưỡng: hóa đơn từ 5 triệu đồng nhưng trả bằng tiền mặt.
- Tiền phạt vi phạm hành chính: phạt giao thông, phạt chậm nộp thuế, phạt vi phạm hóa đơn.
- Chi không liên quan hoạt động kinh doanh: chi cho cá nhân chủ doanh nghiệp, người thân.
- Lương, thưởng, phúc lợi không có hợp đồng lao động, quy chế hoặc không thực chi.
- Khấu hao, lãi vay, trích lập dự phòng vượt mức hoặc sai điều kiện theo quy định.
- Chi tài trợ, từ thiện không đúng đối tượng và thủ tục được phép.
Lưu ý: các mức khống chế (khấu hao ô tô, lãi vay, chi phí quảng cáo...) thay đổi theo từng thời kỳ. Hãy tra văn bản đang có hiệu lực cho kỳ tính thuế của mình, nhất là sau khi Luật số
09/2026/QH16 có hiệu lực.
3. Cách phòng ngừa
- Lập danh mục chứng từ bắt buộc cho từng loại chi phí (hợp đồng, hóa đơn, nghiệm thu, thanh toán).
- Chi qua ngân hàng, đặc biệt các khoản gần ngưỡng 5 triệu đồng.
- Cuối kỳ lập bảng chi phí không được trừ để loại trừ trước khi quyết toán.
- Lưu bộ hồ sơ giải trình cho các khoản chi lớn hoặc bất thường.
Xem thêm: hạch toán chi phí không có hóa đơn, thuế TNDN 2026.
Ví dụ về hậu quả khi bị loại chi phí
Doanh nghiệp mua hàng giá 8.000.000 đồng chưa thuế, thuế GTGT 800.000 đồng, trả bằng tiền mặt. Vì khoản chi từ 5 triệu đồng trở lên thanh toán tiền mặt, cơ quan thuế có thể: loại 800.000 đồng thuế GTGT đầu vào đã khấu trừ và loại 8.000.000 đồng chi phí khi tính thuế TNDN. Giả sử thuế suất TNDN 20%, thuế TNDN phải nộp thêm là 1.600.000 đồng, cộng tiền chậm nộp 0,03%/ngày và có thể cả tiền phạt khai sai. Khoản chi nhỏ nhưng tổng chi phí xử lý lại lớn hơn nhiều.
Chi phí chuyển khoản đúng cách chỉ mất vài phút, nên hãy tập thói quen thanh toán qua ngân hàng cho mọi khoản chi gần ngưỡng 5 triệu đồng. Dùng {'công cụ tính tiền chậm nộp'} để ước tính phần phát sinh nếu bị truy thu.
Bài viết mang tính hướng dẫn chung, quy định có thể thay đổi theo văn bản mới. Hãy đối chiếu văn bản đang có hiệu lực trước khi áp dụng. Liên hệ chúng tôi nếu bạn cần tư vấn cho trường hợp cụ thể.