Nghị quyết 198/2025: chính sách cho hộ kinh doanh và DN nhỏ

Nhiều chủ hộ kinh doanh và kế toán doanh nghiệp nhỏ nhắc đến “Nghị quyết 198” nhưng ít ai nắm rõ trong đó có gì, điều nào áp dụng ngay, điều nào còn chờ hướng dẫn. Bài này tóm tắt các nội dung chính của Nghị quyết 198/2025/QH15 về một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân, đã đối chiếu với bản gốc do Quốc hội thông qua ngày 17/05/2025. Nghị quyết có hiệu lực từ ngày được Quốc hội thông qua.

1. Nghị quyết áp dụng cho ai?

Theo Điều 2, Nghị quyết áp dụng đối với doanh nghiệp, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh và tổ chức, cá nhân khác có liên quan. Điều 3 giải thích: hộ kinh doanh là loại hình do một cá nhân hoặc các thành viên hộ gia đình đăng ký thành lập, chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình; cá nhân kinh doanh là cá nhân có hoạt động kinh doanh và chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình. Nghị quyết cũng định nghĩa doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo là doanh nghiệp thành lập để thực hiện ý tưởng trên cơ sở khai thác tài sản trí tuệ, công nghệ, mô hình kinh doanh mới và có khả năng tăng trưởng nhanh.

2. Bảng tóm tắt các chính sách đáng chú ý

3. Hộ kinh doanh: hết thuế khoán và hết lệ phí môn bài

Đây là hai nội dung ảnh hưởng trực tiếp nhất đến hộ kinh doanh. Khoản 6 Điều 10 quy định hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh không áp dụng phương pháp khoán thuế từ ngày 01/01/2026 và nộp thuế theo pháp luật về quản lý thuế. Khoản 7 Điều 10 chấm dứt việc thu, nộp lệ phí môn bài từ cùng ngày. Cách kê khai cụ thể sau khi bỏ khoán nằm trong các văn bản hướng dẫn về thuế và sổ sách, bạn có thể xem thêm bài Bỏ thuế khoán từ 2026: hộ kinh doanh phải làm gì và công cụ chọn đúng bộ sổ kế toán.

4. Doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo

• Doanh nghiệp nhỏ và vừa: miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 03 năm kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu (khoản 4 Điều 10). Chi phí đào tạo, đào tạo lại nhân lực của doanh nghiệp lớn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia chuỗi được tính vào chi phí được trừ khi tính thuế TNDN của doanh nghiệp lớn (khoản 5).
• Doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo: miễn thuế TNDN 02 năm và giảm 50% số thuế phải nộp trong 04 năm tiếp theo đối với thu nhập từ hoạt động khởi nghiệp đổi mới sáng tạo (khoản 1). Việc xác định thời gian miễn, giảm thực hiện theo pháp luật về thuế TNDN. Thu nhập từ chuyển nhượng cổ phần, phần vốn góp vào doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo được miễn thuế thu nhập cá nhân và thuế TNDN (khoản 2). Chuyên gia, nhà khoa học nhận tiền lương, tiền công từ các đơn vị này được miễn thuế thu nhập cá nhân 02 năm và giảm 50% trong 04 năm tiếp theo (khoản 3).

5. Hỗ trợ tài chính, tín dụng và đấu thầu

Doanh nghiệp thuộc khu vực kinh tế tư nhân, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh được hỗ trợ lãi suất 2%/năm khi vay vốn thực hiện dự án xanh, tuần hoàn và áp dụng khung tiêu chuẩn môi trường, xã hội, quản trị (ESG). Quỹ Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa, cho vay khởi nghiệp, tài trợ vốn ban đầu cho dự án khởi nghiệp sáng tạo, đầu tư vào các quỹ đầu tư địa phương và quỹ đầu tư tư nhân (Điều 9).

Về đấu thầu, gói thầu xây lắp, mua sắm hàng hóa, gói thầu hỗn hợp sử dụng ngân sách nhà nước có giá không quá 20 tỷ đồng được dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, ưu tiên doanh nghiệp do thanh niên, phụ nữ, đồng bào dân tộc thiểu số, người khuyết tật làm chủ, doanh nghiệp ở miền núi, biên giới, hải đảo. Nếu đã tổ chức đấu thầu mà không có doanh nghiệp nhỏ và vừa đáp ứng được yêu cầu thì được tổ chức đấu thầu lại và không phải áp dụng quy định này (Điều 11).

6. Khoa học công nghệ, chuyển đổi số và đào tạo

• Doanh nghiệp được trích tối đa 20% thu nhập tính thuế TNDN để lập quỹ phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; chi phí nghiên cứu và phát triển được tính 200% chi phí thực tế khi tính thuế TNDN theo quy định của Chính phủ (Điều 12).
• Nhà nước bố trí kinh phí cung cấp miễn phí các nền tảng số, phần mềm kế toán dùng chung cho doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh theo quy định của Chính phủ (khoản 3 Điều 12).
• Cung cấp miễn phí một số dịch vụ tư vấn pháp lý, đào tạo về quản trị doanh nghiệp, kế toán, thuế, nhân sự cho nhóm đối tượng trên. Chương trình đào tạo, bồi dưỡng 10.000 giám đốc điều hành đến năm 2030 (Điều 13).

7. Môi trường kinh doanh: thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm

Điều 4 đặt nguyên tắc số lần thanh tra không quá 01 lần trong năm và số lần kiểm tra (kể cả kiểm tra liên ngành) không quá 01 lần trong năm đối với mỗi doanh nghiệp, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh, trừ trường hợp có dấu hiệu vi phạm rõ ràng. Với cùng một nội dung quản lý, đã thanh tra thì không kiểm tra, đã kiểm tra thì không thanh tra trong cùng một năm. Kế hoạch, kết luận thanh tra, kiểm tra phải được công khai, ưu tiên thanh tra, kiểm tra từ xa dựa trên dữ liệu điện tử, và miễn kiểm tra thực tế đối với doanh nghiệp, hộ kinh doanh tuân thủ tốt.

Điều 5 nêu nguyên tắc xử lý vi phạm: ưu tiên biện pháp dân sự, kinh tế, hành chính trước, và không áp dụng hồi tố quy định pháp luật để xử lý bất lợi cho doanh nghiệp, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh. Điều 6 mở rộng trường hợp Tòa án xem xét giải quyết phá sản theo thủ tục rút gọn, rút ngắn tối thiểu 30% thời gian so với thủ tục thông thường.

8. Điều nào áp dụng ngay, điều nào cần chờ hướng dẫn?

Khi muốn áp dụng một ưu đãi cụ thể, bạn nên kiểm tra văn bản hướng dẫn đã ban hành chưa và có điều kiện gì kèm theo. Thư viện của website có bản gốc Nghị quyết 198/2025/QH15 để tra cứu.

9. Việc nên làm ngay

1. Hộ kinh doanh: rà lại phương pháp nộp thuế đang áp dụng từ 01/01/2026 và bộ sổ kế toán tương ứng.
2. Doanh nghiệp mới thành lập: kiểm tra mình có thuộc diện doanh nghiệp nhỏ và vừa để hưởng miễn thuế TNDN 03 năm đầu hay không, theo hướng dẫn hiện hành.
3. Doanh nghiệp có hoạt động nghiên cứu: lưu hồ sơ chi phí nghiên cứu và phát triển riêng để khi có hướng dẫn thì áp dụng 200%.
4. Chủ doanh nghiệp, kế toán: theo dõi các văn bản hướng dẫn về phần mềm kế toán miễn phí và đào tạo kế toán, thuế.