Khi thuế phát sinh, doanh nghiệp và hộ kinh doanh thường gặp ba câu hỏi: nộp muộn thì bị tính bao nhiêu, có được gia hạn không, và nộp thừa thì xử lý ra sao. Các câu trả lời nằm ở Điều 14, 15 và 16 của Luật Quản lý thuế 108/2025/QH15, có hiệu lực từ 01/7/2026. Bài này đọc từng điều khoản theo thứ tự thực tế bạn sẽ gặp.
1. Hạn nộp thuế và ngày nộp thuế (Điều 14)
- Người nộp thuế tự tính thuế: hạn nộp thuế chậm nhất là ngày cuối cùng của thời hạn nộp hồ sơ khai thuế. Nghĩa là nộp tờ khai ngày nào thì hạn nộp tiền thuế cũng là hạn nộp tờ khai đó.
- Khai bổ sung: hạn nộp thuế là hạn nộp hồ sơ khai thuế của kỳ tính thuế có sai, sót, chứ không phải ngày bạn nộp tờ khai bổ sung. Đây là lý do khai bổ sung làm tăng thuế phải nộp thì vẫn bị tính tiền chậm nộp từ hạn cũ.
- Cơ quan thuế tính thuế, ra thông báo hoặc quyết định: hạn nộp là hạn ghi trên thông báo, quyết định.
- Đang khiếu nại, khởi kiện: vẫn phải nộp đủ số tiền phải nộp, trừ khi cơ quan có thẩm quyền quyết định tạm đình chỉ thực hiện thông báo, quyết định đó.
- Tạm nộp theo quý: thực hiện theo quy định của Chính phủ.
Cách nộp và ngày được coi là đã nộp. Nộp điện tử qua Hệ thống thông tin quản lý thuế, Kho bạc Nhà nước điện tử hoặc tổ chức thanh toán có kết nối thì ngày nộp là ngày tiền bị trích khỏi tài khoản và được ghi trên chứng từ nộp tiền. Nộp trực tiếp thì ngày nộp là ngày cơ quan, tổ chức thu tiền và ghi trên chứng từ thu. Nếu cơ quan thuế đã cấp mã định danh khoản phải nộp thì bạn nộp theo mã này; mã là dãy ký tự duy nhất cho từng khoản phải nộp. Khai thuế bằng đồng tiền nào thì nộp bằng đồng tiền đó.
2. Các trường hợp được gia hạn nộp thuế (Điều 14 khoản 7)
| Trường hợp | Ghi chú |
|---|
| Bị thiệt hại vật chất, ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất kinh doanh do bất khả kháng | Bất khả kháng là thiên tai, thảm họa, dịch bệnh, hỏa hoạn, tai nạn bất ngờ và các trường hợp khác do Chính phủ quy định (Điều 4 khoản 21) |
| Phải ngừng hoạt động do di dời cơ sở sản xuất, kinh doanh theo yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, làm ảnh hưởng kết quả kinh doanh | |
| Trường hợp đặc biệt do Chính phủ quy định | Việc gia hạn không làm điều chỉnh dự toán thu ngân sách nhà nước đã được Quốc hội quyết định |
Điểm có lợi quan trọng: người nộp thuế được gia hạn không phải nộp tiền chậm nộp tính trên số thuế nợ được gia hạn trong thời gian gia hạn. Thời gian gia hạn, hồ sơ và thủ tục cho trường hợp đặc biệt do Chính phủ quy định; hồ sơ cho hai trường hợp đầu do Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định.
3. Khi nào phải nộp tiền chậm nộp (Điều 16)
Luật liệt kê các trường hợp phải nộp tiền chậm nộp, trong đó những trường hợp người làm kế toán hay gặp nhất:
- Chậm nộp tiền thuế so với hạn nộp hoặc hạn gia hạn quy định tại Điều 14.
- Khai bổ sung làm tăng số thuế phải nộp hoặc làm giảm số thuế đã được miễn, giảm, hoàn, không thu.
- Cơ quan thuế kiểm tra, thanh tra phát hiện khai thiếu thuế, hoặc phát hiện số thuế đã hoàn, miễn, giảm lớn hơn mức được hưởng.
- Trường hợp được nộp dần tiền thuế nợ (khoản 6 Điều 48 của Luật).
- Cơ quan, tổ chức khấu trừ, nộp thuế thay nộp không đầy đủ, không đúng hạn thì phải nộp tiền chậm nộp thay cho người nộp thuế.
Mức tính: 0,03% mỗi ngày trên số tiền thuế, khoản thu khác chậm nộp (áp dụng cho khoản do cơ quan thuế quản lý thu và cả khoản do cơ quan hải quan quản lý thu). Thời gian tính tiền chậm nộp, các trường hợp không tính hoặc chưa tính tiền chậm nộp do Chính phủ quy định; luật cũng cho phép Chính phủ điều chỉnh mức 0,03% theo tình hình kinh tế - xã hội từng thời kỳ.
Ví dụ tính tiền chậm nộp
| Chỉ tiêu | Ví dụ 1 | Ví dụ 2 |
|---|
| Số tiền thuế chậm nộp (đồng) | 200.000.000 | 500.000.000 |
| Số ngày chậm nộp | 20 | 45 |
| Công thức | 200.000.000 × 0,03% × 20 | 500.000.000 × 0,03% × 45 |
| Tiền chậm nộp (đồng) | 1.200.000 | 6.750.000 |
Hai ví dụ chỉ minh họa phép nhân; số ngày chậm nộp thực tế phải đếm theo cách Chính phủ hướng dẫn (ngày nào bắt đầu, ngày nào kết thúc). Bạn có thể dùng công cụ tính tiền chậm nộp thuế trên website để tính nhanh.
Ai xác định số tiền chậm nộp?
- Người nộp thuế tự xác định tiền chậm nộp và nộp vào ngân sách.
- Sau 30 ngày kể từ ngày bạn nộp thuế, tiền phạt mà chưa tự xác định tiền chậm nộp thì cơ quan thuế xác định và thông báo.
- Sau 30 ngày kể từ ngày hết hạn nộp mà chưa nộp thuế nợ, cơ quan thuế thông báo số tiền thuế nợ và số ngày chậm nộp.
Miễn tiền chậm nộp
Người nộp thuế thuộc trường hợp phải nộp tiền chậm nộp nhưng gặp bất khả kháng (thiên tai, thảm họa, dịch bệnh, hỏa hoạn, tai nạn bất ngờ gây thiệt hại vật chất) thì được miễn tiền chậm nộp (Điều 16 khoản 5).
4. Nộp thừa thuế: bù trừ hay hoàn trả (Điều 15)
- Số nộp thừa là số đã nộp lớn hơn số phải nộp.
- Người nộp thuế được bù trừ với số phải nộp, hoặc được hoàn trả khi không còn tiền thuế nợ. Việc bù trừ trong cùng hoặc giữa các loại thuế do hệ thống thông tin quản lý thuế thực hiện tự động hoặc theo đề nghị của người nộp thuế.
- Muốn hoàn trả khoản nộp thừa thì làm thủ tục theo Điều 18 của Luật (hoàn thuế).
- Không hoàn trả khi người nộp thuế từ chối nhận lại, hoặc khoản nộp thừa quá 10 năm kể từ ngày nộp vào ngân sách mà không bù trừ và không đề nghị hoàn.
Điều khoản chuyển tiếp: các khoản tiền thuế nợ đến hết ngày 30/6/2026 được xử lý theo Luật Quản lý thuế mới (Điều 53 khoản 2). Doanh nghiệp còn thuế nợ từ trước nên rà soát lại cách tính và thông báo theo luật mới.
Gợi ý cho kế toán thuế
- Lập lịch hạn nộp theo hạn nộp tờ khai, không đợi đến hạn nộp tiền mới nhớ.
- Khi khai bổ sung làm tăng thuế, nộp thêm tiền thuế và tự tính tiền chậm nộp từ hạn của kỳ có sai sót.
- Lưu chứng từ nộp tiền có ngày trích tài khoản (nộp điện tử) và mã định danh khoản phải nộp.
- Gặp thiệt hại bất khả kháng, lập hồ sơ chứng minh thiệt hại sớm để xin gia hạn hoặc miễn tiền chậm nộp.
- Theo dõi số thuế nộp thừa để bù trừ hoặc đề nghị hoàn, tránh để quá 10 năm.
Xem thêm: Nợ thuế bao nhiêu thì bị tạm hoãn xuất cảnh và Quyền và nghĩa vụ người nộp thuế.
Bài viết tóm tắt Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 (hiệu lực từ 01/7/2026) và mang tính hướng dẫn chung. Thời hạn, hồ sơ, mức cụ thể còn phụ thuộc nghị định và thông tư hướng dẫn; hãy đối chiếu văn bản hiện hành trước khi áp dụng. Liên hệ chúng tôi nếu bạn cần tư vấn cho trường hợp cụ thể.
