Trích lập dự phòng: Hàng tồn kho, đầu tư, nợ khó đòi, bảo hành

Trích lập dự phòng là nghiệp vụ kế toán quan trọng cuối năm giúp phản ánh đúng giá trị tài sản, đồng thời là khoản chi phí được trừ khi tính thuế TNDN nếu làm đúng quy định. Bài viết tóm tắt 4 loại dự phòng theo Thông tư 48/2019/TT-BTC (VBHN 16/VBHN-BTC).

1. Nguyên tắc chung

• Thời điểm trích lập và hoàn nhập dự phòng là thời điểm lập báo cáo tài chính năm
• Dự phòng được tính vào chi phí được trừ trong kỳ báo cáo để bù đắp tổn thất có thể xảy ra ở kỳ sau
• Doanh nghiệp không được trích lập dự phòng rủi ro cho các khoản đầu tư ra nước ngoài

2. Dự phòng giảm giá hàng tồn kho

Áp dụng khi giá gốc hàng tồn kho ghi sổ cao hơn giá trị thuần có thể thực hiện được (giá bán ước tính trừ chi phí hoàn thiện, tiêu thụ).

Mức trích dự phòng = Lượng hàng tồn kho thực tế × (Giá gốc theo sổ kế toán − Giá trị thuần có thể thực hiện được)

Điều kiện: phải có hóa đơn, chứng từ hợp pháp chứng minh giá vốn và hàng thuộc quyền sở hữu doanh nghiệp tại thời điểm lập BCTC.

3. Dự phòng tổn thất các khoản đầu tư

• Chứng khoán niêm yết/UPCOM: Mức trích = Giá trị đầu tư đang hạch toán − (Số lượng đang sở hữu × Giá thị trường thực tế, thường lấy giá đóng cửa gần nhất)
• Khoản đầu tư khác (góp vốn vào công ty không niêm yết): Mức trích = Tỷ lệ sở hữu vốn điều lệ × (Vốn đầu tư thực tế của chủ sở hữu − Vốn chủ sở hữu của bên nhận vốn góp), căn cứ trên báo cáo tài chính cùng thời điểm

4. Dự phòng nợ phải thu khó đòi — tỷ lệ trích lập theo thời gian quá hạn

Riêng doanh nghiệp viễn thông, bán lẻ trả chậm/trả góp áp dụng mốc thời gian ngắn hơn: 3-6-9-12 tháng tương ứng 30-50-70-100%.

Điều kiện bắt buộc: phải có chứng từ gốc (hợp đồng kinh tế, khế ước vay, biên bản đối chiếu công nợ hoặc văn bản đòi nợ có xác nhận chuyển phát) chứng minh khoản nợ chưa trả.

Ví dụ tính khi một đối tượng vừa nợ phải thu vừa nợ phải trả: Công ty A bán 3 lô hàng cho Công ty B (5tr quá hạn 7 tháng, 15tr quá hạn 13 tháng, 10tr quá hạn 25 tháng — tổng nợ phải thu 30tr), đồng thời Công ty A nợ lại Công ty B 10tr → số còn phải thu sau bù trừ là 20tr. Mức trích lập tính theo tỷ lệ từng hợp đồng trên số 20tr đã bù trừ:

• Hợp đồng 1: 5/30 × 20tr × 30% = 1 triệu đồng
• Hợp đồng 2: 15/30 × 20tr × 50% = 5 triệu đồng
• Hợp đồng 3: 10/30 × 20tr × 70% = 4,67 triệu đồng

5. Dự phòng bảo hành sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ, công trình xây dựng

Áp dụng cho sản phẩm/công trình đã bàn giao nhưng còn nghĩa vụ bảo hành theo hợp đồng/cam kết. Mức trích lập tối đa: 5% tổng doanh thu tiêu thụ trong năm (hoặc 5% giá trị hợp đồng đối với công trình xây dựng).

6. Xử lý khi hoàn nhập hoặc trích bổ sung

Nguyên tắc chung cho cả 4 loại dự phòng khi lập BCTC năm:

• Số phải trích bằng số dư đã trích năm trước → không trích thêm
• Số phải trích cao hơn số dư năm trước → trích bổ sung phần chênh lệch vào chi phí trong kỳ
• Số phải trích thấp hơn số dư năm trước → hoàn nhập phần chênh lệch, ghi giảm chi phí trong kỳ

7. Xử lý nợ không có khả năng thu hồi

Khoản nợ phải thu chỉ được coi là "không có khả năng thu hồi" và xử lý xóa khi có đủ hồ sơ chứng minh: đối tượng nợ đã phá sản/giải thể/ngừng hoạt động (có xác nhận cơ quan có thẩm quyền), cá nhân đã chết hoặc bỏ trốn, hoặc khoản nợ đã trích đủ 100% dự phòng mà sau 3 năm (nợ thông thường) hoặc 1 năm (viễn thông/bán lẻ) vẫn chưa thu hồi được. Doanh nghiệp phải lập Biên bản Hội đồng xử lý nợ và theo dõi ngoài sổ tối thiểu 10 năm kể từ ngày xử lý để tiếp tục các biện pháp thu hồi.

Bài viết dựa trên Thông tư 48/2019/TT-BTC (VBHN 16/VBHN-BTC ngày 07/7/2022). Thông tin tham khảo chung — liên hệ chúng tôi để được hỗ trợ trích lập dự phòng đúng quy định cho doanh nghiệp của bạn.