Kế toán

Định khoản mua hàng hóa, nguyên vật liệu – Đầy đủ các trường hợp

✍️ Nguyễn Quyên 📅 01/06/2025 ⏱ 6 phút đọc ✓ Cập nhật lần cuối: 19/10/2026

Mua hàng hóa, nguyên vật liệu là nghiệp vụ phát sinh hằng ngày trong kế toán. Cùng một lô hàng nhưng cách định khoản sẽ khác nhau tùy hình thức thanh toán, có chiết khấu hay không, có chi phí vận chuyển hay là hàng nhập khẩu. Bài viết đi qua từng tình huống thường gặp, kèm ví dụ số liệu để bạn đối chiếu với sổ sách của mình.

1. Nguyên tắc xác định giá trị ghi sổ

Hàng mua được ghi nhận theo giá gốc gồm: giá mua ghi trên hóa đơn, thuế nhập khẩu và các khoản thuế không được hoàn lại, chi phí vận chuyển, bốc xếp, bảo quản, bảo hiểm phát sinh trong quá trình mua, trừ đi chiết khấu thương mại và giảm giá được hưởng. Thuế GTGT đầu vào được khấu trừ không tính vào giá gốc mà ghi riêng vào TK 1331.

2. Mua trong nước, có hóa đơn GTGT

Thanh toán ngay: Nợ TK 156 (hàng hóa) hoặc TK 152 (nguyên vật liệu) / Nợ TK 1331 / Có TK 111, 112
Mua chịu: Nợ TK 156, 152 / Nợ TK 1331 / Có TK 331 (phải trả người bán)

Ví dụ: mua lô nguyên liệu giá chưa thuế 100.000.000 đồng, thuế GTGT 10% là 10.000.000 đồng, chưa trả tiền. Ghi Nợ 152: 100.000.000; Nợ 1331: 10.000.000; Có 331: 110.000.000.

3. Chi phí vận chuyển, bốc xếp khi mua hàng

Chi phí này tính vào giá gốc của hàng mua: Nợ TK 156, 152 / Nợ TK 1331 (nếu có hóa đơn GTGT) / Có TK 111, 112, 331. Nếu một chuyến xe chở nhiều lô hàng, cần phân bổ chi phí theo tiêu thức hợp lý (giá trị, số lượng hoặc trọng lượng) và lưu bảng phân bổ.

4. Chiết khấu, giảm giá và hàng mua trả lại

Tình huốngCách hạch toán
Chiết khấu thương mại hoặc giảm giá ghi ngay trên hóa đơnGiá trị hàng mua đã là số sau chiết khấu, không cần bút toán riêng.
Chiết khấu thương mại, giảm giá nhận sau khi đã ghi sổNợ TK 331, 111, 112 / Có TK 156, 152 (giảm giá gốc) / Có TK 1331 (giảm thuế GTGT đầu vào tương ứng).
Hàng mua trả lại người bánNợ TK 331, 111, 112 / Có TK 156, 152 / Có TK 1331.
Chiết khấu thanh toán được hưởng khi trả tiền sớmNợ TK 331 / Có TK 515 (doanh thu tài chính), không giảm giá gốc hàng mua.

5. Hàng về nhưng hóa đơn chưa về

Cuối tháng hàng đã nhập kho mà chưa nhận được hóa đơn, ghi theo giá tạm tính (giá trong hợp đồng hoặc đơn đặt hàng): Nợ TK 156, 152 / Có TK 331. Khi nhận hóa đơn, điều chỉnh chênh lệch (nếu có) và ghi nhận thuế GTGT đầu vào: Nợ TK 1331 / Có TK 331. Cần theo dõi danh sách hàng chờ hóa đơn để không sót khi quyết toán.

6. Mua hàng nhập khẩu

Giá trị hàng nhập (theo tỷ giá giao dịch thực tế) + thuế nhập khẩu: Nợ TK 156, 152 / Có TK 331 / Có TK 3333 (thuế nhập khẩu)
Thuế GTGT hàng nhập khẩu: Nợ TK 1331 / Có TK 33312
Nộp thuế vào ngân sách: Nợ TK 3333, 33312 / Có TK 112

Chênh lệch tỷ giá khi thanh toán xử lý theo hướng dẫn tại bài hạch toán chênh lệch tỷ giá hối đoái.

7. Kiểm nhận: hàng thừa, hàng thiếu

8. Điều kiện để được khấu trừ thuế GTGT đầu vào

9. Lỗi hay gặp

Bài viết mang tính hướng dẫn nghiệp vụ chung, hệ thống tài khoản và quy định có thể khác theo chế độ kế toán đơn vị áp dụng (Thông tư 99/2025, 200 hoặc 133). Liên hệ chúng tôi nếu bạn cần tư vấn cho trường hợp cụ thể.

NQ
Tác giả
Nguyễn Quyên

Giảng viên chuyên ngành Tài chính – Kế toán tại Đại học Đông Á và Cao đẳng Công thương (Buôn Ma Thuột), hơn 15 năm kinh nghiệm làm và giảng dạy kế toán thuế. Xem thêm · Facebook · TikTok

Nguồn tra cứu văn bản chính thức: Tổng cục Thuế · Cổng thuế điện tử · Bộ Tài chính · Cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản pháp luật · Bảng tra cứu văn bản hiện hành. Quy định thuế, kế toán có thể thay đổi, bạn nên đối chiếu văn bản đang có hiệu lực trước khi áp dụng.
🎁 Bạn làm kế toán, freelancer hay content creator? Tham gia ACCESSTRADE – nền tảng tiếp thị liên kết uy tín, kiếm thêm thu nhập online. Đăng ký ngay → 📱 Chủ shop, doanh nghiệp muốn chạy quảng cáo Zalo? Tạo tài khoản Zalo Ads ngay hôm nay – tiếp cận khách hàng gần bạn, dễ thiết lập, chi phí linh hoạt. Tạo tài khoản →

Bài viết liên quan

Khấu hao tài sản cố định – Các phương pháp và cách hạch toán
25/05/2025
Lập báo cáo tài chính theo Thông tư 99/2025 – Hướng dẫn chi tiết
05/06/2025
Định khoản các nghiệp vụ ngân hàng – Tiền gửi, vay, lãi vay
20/05/2025
Rút bảo hiểm xã hội một lần năm 2026: 7 trường hợp được hưởng và cách tính
05/10/2026
Xử phạt vi phạm về thuế, hóa đơn 2026: Nguyên tắc dễ hiểu nhầm nhất
24/09/2026
Giảm thuế GTGT: cách tra mã sản phẩm để biết hàng hóa có được giảm (Công văn 7888/CT-QLNT)
16/11/2026
← Quay lại danh sách bài viết
Zalo 📞