Mua hàng hóa, nguyên vật liệu là nghiệp vụ phát sinh hằng ngày trong kế toán. Cùng một lô hàng nhưng cách định khoản sẽ khác nhau tùy hình thức thanh toán, có chiết khấu hay không, có chi phí vận chuyển hay là hàng nhập khẩu. Bài viết đi qua từng tình huống thường gặp, kèm ví dụ số liệu để bạn đối chiếu với sổ sách của mình.
Hàng mua được ghi nhận theo giá gốc gồm: giá mua ghi trên hóa đơn, thuế nhập khẩu và các khoản thuế không được hoàn lại, chi phí vận chuyển, bốc xếp, bảo quản, bảo hiểm phát sinh trong quá trình mua, trừ đi chiết khấu thương mại và giảm giá được hưởng. Thuế GTGT đầu vào được khấu trừ không tính vào giá gốc mà ghi riêng vào TK 1331.
Ví dụ: mua lô nguyên liệu giá chưa thuế 100.000.000 đồng, thuế GTGT 10% là 10.000.000 đồng, chưa trả tiền. Ghi Nợ 152: 100.000.000; Nợ 1331: 10.000.000; Có 331: 110.000.000.
Chi phí này tính vào giá gốc của hàng mua: Nợ TK 156, 152 / Nợ TK 1331 (nếu có hóa đơn GTGT) / Có TK 111, 112, 331. Nếu một chuyến xe chở nhiều lô hàng, cần phân bổ chi phí theo tiêu thức hợp lý (giá trị, số lượng hoặc trọng lượng) và lưu bảng phân bổ.
| Tình huống | Cách hạch toán |
|---|---|
| Chiết khấu thương mại hoặc giảm giá ghi ngay trên hóa đơn | Giá trị hàng mua đã là số sau chiết khấu, không cần bút toán riêng. |
| Chiết khấu thương mại, giảm giá nhận sau khi đã ghi sổ | Nợ TK 331, 111, 112 / Có TK 156, 152 (giảm giá gốc) / Có TK 1331 (giảm thuế GTGT đầu vào tương ứng). |
| Hàng mua trả lại người bán | Nợ TK 331, 111, 112 / Có TK 156, 152 / Có TK 1331. |
| Chiết khấu thanh toán được hưởng khi trả tiền sớm | Nợ TK 331 / Có TK 515 (doanh thu tài chính), không giảm giá gốc hàng mua. |
Cuối tháng hàng đã nhập kho mà chưa nhận được hóa đơn, ghi theo giá tạm tính (giá trong hợp đồng hoặc đơn đặt hàng): Nợ TK 156, 152 / Có TK 331. Khi nhận hóa đơn, điều chỉnh chênh lệch (nếu có) và ghi nhận thuế GTGT đầu vào: Nợ TK 1331 / Có TK 331. Cần theo dõi danh sách hàng chờ hóa đơn để không sót khi quyết toán.
Chênh lệch tỷ giá khi thanh toán xử lý theo hướng dẫn tại bài hạch toán chênh lệch tỷ giá hối đoái.
Bài viết mang tính hướng dẫn nghiệp vụ chung, hệ thống tài khoản và quy định có thể khác theo chế độ kế toán đơn vị áp dụng (Thông tư 99/2025, 200 hoặc 133). Liên hệ chúng tôi nếu bạn cần tư vấn cho trường hợp cụ thể.