Phương pháp tính giá xuất kho: Bình quân gia quyền, nhập trước xuất trước và tác động đến giá vốn

Giá xuất kho quyết định giá vốn hàng bán, nên ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận, thuế TNDN và giá trị hàng tồn kho trên bảng cân đối. Cùng một lô hàng nhưng chọn phương pháp khác nhau sẽ cho kết quả khác nhau, nhất là khi giá nhập biến động. Bài viết tính cùng một bộ số liệu bằng ba phương pháp để bạn thấy rõ sự khác biệt.

1. Các phương pháp thường dùng

• Bình quân gia quyền: tính giá đơn vị bình quân của hàng tồn đầu kỳ và nhập trong kỳ, có thể tính một lần cuối kỳ hoặc sau mỗi lần nhập.
• Nhập trước, xuất trước (FIFO): hàng nhập trước được coi là xuất trước, tồn kho cuối kỳ là hàng nhập gần nhất.
• Thực tế đích danh: theo dõi từng lô riêng, phù hợp mặt hàng giá trị lớn, có thể nhận diện từng chiếc (xe, máy móc).

Doanh nghiệp được chọn phương pháp phù hợp nhưng phải áp dụng nhất quán giữa các kỳ và thuyết minh nếu thay đổi.

2. Bộ số liệu dùng xuyên suốt

Tổng hàng có để bán: 400 sản phẩm, trị giá 4.400.000 đồng. Cả tháng xuất bán 350 sản phẩm với giá bán 15.000 đồng/sản phẩm, doanh thu 5.250.000 đồng.

3. Bình quân gia quyền cuối kỳ

Ưu điểm: đơn giản, ít biến động. Nhược điểm: chỉ biết giá xuất sau khi chốt kỳ, nên báo cáo trong tháng chỉ là tạm tính.

4. Bình quân gia quyền sau mỗi lần nhập

• Sau nhập 10/03: tồn 300 sản phẩm, 3.200.000 đồng, đơn giá 10.666,67 đồng. Xuất 15/03: 150 × 10.666,67 = 1.600.000 đồng, tồn 150 sản phẩm, 1.600.000 đồng.
• Sau nhập 20/03: tồn 250 sản phẩm, 2.800.000 đồng, đơn giá 11.200 đồng. Xuất 25/03: 200 × 11.200 = 2.240.000 đồng, tồn 50 sản phẩm, 560.000 đồng.

Giá vốn cả kỳ = 1.600.000 + 2.240.000 = 3.840.000 đồng; tồn cuối = 560.000 đồng. Phương pháp này cho biết giá vốn ngay khi xuất, phù hợp phần mềm kế toán nhưng tính toán nhiều hơn.

5. Nhập trước, xuất trước (FIFO)

• Xuất 15/03 (150 sản phẩm): 100 × 10.000 + 50 × 11.000 = 1.550.000 đồng. Còn 150 sản phẩm giá 11.000 đồng.
• Xuất 25/03 (200 sản phẩm): 150 × 11.000 + 50 × 12.000 = 1.650.000 + 600.000 = 2.250.000 đồng. Còn 50 sản phẩm giá 12.000 đồng.

Giá vốn cả kỳ = 1.550.000 + 2.250.000 = 3.800.000 đồng; tồn cuối = 600.000 đồng.

6. So sánh kết quả

Tổng giá vốn và tồn kho của mỗi phương pháp luôn bằng 4.400.000 đồng. Khi giá nhập tăng dần như ví dụ, FIFO cho giá vốn thấp hơn, lãi gộp cao hơn và tồn kho phản ánh sát giá hiện hành. Khi giá giảm thì ngược lại.

7. Hạch toán giá vốn

Với bình quân gia quyền cuối kỳ, bút toán giá vốn được ghi vào cuối tháng sau khi tính được đơn giá. Hàng bán bị trả lại xử lý theo bài hạch toán chiết khấu, giảm giá và hàng bán bị trả lại.

8. Lưu ý thực tế

• Chọn phương pháp ngay từ đầu và ghi vào chính sách kế toán; đổi phương pháp phải có lý do và điều chỉnh, thuyết minh theo quy định.
• Kiểm kê định kỳ để đối chiếu số liệu sổ với thực tế, xem bài kiểm kê tài sản, đối chiếu công nợ cuối năm.
• Không để tồn kho âm trong phần mềm: xuất trước khi nhập sẽ làm giá xuất sai và kéo lệch giá vốn.
• Giá nhập gồm cả chi phí mua phân bổ vào lô hàng, xem bài định khoản mua hàng hóa, nguyên vật liệu.

Bài viết mang tính hướng dẫn chung, hệ thống tài khoản và quy định có thể khác theo chế độ kế toán đơn vị áp dụng. Hãy đối chiếu văn bản hiện hành trước khi áp dụng. Liên hệ chúng tôi nếu bạn cần tư vấn cho trường hợp cụ thể.